Cơn khát bộ nhớ của AI kéo giá RAM về thời 2007, xóa sạch thành quả gần 20 năm giảm giá
Daniel Lemire, nhà khoa học máy tính chuyên nghiên cứu về hiệu năng phần mềm, đã đối chiếu dữ liệu giá bộ nhớ qua các thời kỳ và mô tả đợt tăng giá hiện nay là điều chưa từng có trong lịch sử.
“Nhìn vào quá khứ, giá bộ nhớ máy tính đã liên tục hạ theo cấp số nhân suốt nhiều thập kỷ. Vậy mà chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, chúng ta vừa xóa bỏ gần 20 năm tiến bộ.”
Theo Lemire, hiếm khi ngành công nghệ chứng kiến giá một loại linh kiện quay ngược về mức của hàng chục năm trước chỉ trong vài tháng.
“Tính theo từng đơn vị dung lượng, RAM hiện có giá tương đương năm 2007. Theo những gì tôi biết, đây là một hiện tượng bất thường trong lịch sử. Tôi chưa thấy tiền lệ nào tương tự.”
Số liệu do David Shim biên soạn cho dự án DAM thuộc Đại học Stanford cho thấy mức giá bán lẻ thấp nhất của DDR5 hiện nằm trong khoảng 11,41-13,28 USD mỗi GB. Lần cuối RAM chạm mức giá danh nghĩa tương tự là giai đoạn 2007-2008, khi DDR2 được ghi nhận ở khoảng 11-15 USD mỗi GB.
Daniel Lemire cho rằng giá RAM tính theo dung lượng đã lùi về mức năm 2007, khi nhu cầu bộ nhớ cho AI tăng nhanh hơn tốc độ mở rộng nguồn cung. Ảnh chụp màn hình
Nếu điều chỉnh theo lạm phát về đồng USD năm 2024, mức giá hiện tại tương đương khoảng 10,94-12,74 USD mỗi GB, gần với giá DDR3 năm 2011 hơn là năm 2007.
Vì vậy, nhận định RAM “trở về năm 2007” chỉ đúng tuyệt đối khi so bằng giá danh nghĩa. Dù vậy, việc giá mỗi GB tăng trở lại mặt bằng của khoảng 15 năm trước vẫn là diễn biến hiếm gặp.
Bộ dữ liệu Stanford cũng có những hạn chế nhất định. Các con số phản ánh mức giá bán lẻ thấp nhất được ghi nhận, chứ không phải giá giao dịch trung bình hay giá hợp đồng. Một số sản phẩm có thể là hàng đời cũ đang được thanh lý. Dù vậy, xu hướng tổng thể vẫn khá rõ ràng khi đường giá RAM đột ngột đảo chiều sau nhiều thập kỷ liên tục giảm.
Biểu đồ giá DRAM qua từng thế hệ cho thấy chi phí mỗi GB tăng vọt trở lại trong giai đoạn 2025-2026 sau nhiều năm đi xuống. Nguồn: Stanford DAM
Biểu đồ giá DRAM qua từng thế hệ cho thấy chi phí mỗi GB tăng vọt trở lại trong giai đoạn 2025-2026 sau nhiều năm đi xuống. Nguồn: Stanford DAM
AI đang đẩy giá toàn thị trường lên
Nguyên nhân không đến từ sự thụt lùi của công nghệ sản xuất. Áp lực chủ yếu xuất phát từ nhu cầu HBM, loại bộ nhớ băng thông cao được đặt cạnh GPU và các bộ tăng tốc trong máy chủ AI.
HBM không phải RAM DDR5 lắp trên máy tính cá nhân, nhưng hai nhóm sản phẩm cùng phụ thuộc vào năng lực sản xuất DRAM và nhiều nguồn lực chung trong chuỗi cung ứng bán dẫn.
Khi các tập đoàn công nghệ đẩy nhanh xây dựng trung tâm dữ liệu, Samsung, SK hynix và Micron có lý do để chuyển thêm năng lực sang HBM – sản phẩm có giá bán và biên lợi nhuận cao hơn hẳn. Hệ quả là nguồn cung DRAM cho máy tính và thiết bị tiêu dùng trở nên eo hẹp.
Các chip DRAM trên module bộ nhớ. Việc nhà sản xuất ưu tiên năng lực cho HBM phục vụ máy chủ AI đang gây thêm áp lực lên nguồn cung RAM truyền thống.
Các chip DRAM trên module bộ nhớ. Việc nhà sản xuất ưu tiên năng lực cho HBM phục vụ máy chủ AI đang gây thêm áp lực lên nguồn cung RAM truyền thống.
Theo S&P Global Market Intelligence, các nhà sản xuất đang ưu tiên HBM cho quá trình huấn luyện và vận hành mô hình AI. Trong khi đó, cùng một năng lực sản xuất vẫn phải phục vụ máy chủ doanh nghiệp, PC, smartphone và vô số thiết bị điện tử khác.
Sản lượng bộ nhớ toàn ngành vẫn tăng nhưng chưa theo kịp tốc độ của nhu cầu AI. Elon Musk từng chia sẻ:
“Sản lượng bộ nhớ đang tăng khoảng 20% mỗi năm. Với một ngành công nghiệp lớn và trưởng thành, đó vốn là tốc độ rất nhanh. Nhưng nhu cầu không tăng 20% mà là 200% mỗi năm, thậm chí có thể cao hơn.”
Đây mới chỉ là ước tính của Musk, không phải dự báo độc lập cho toàn thị trường. Tuy nhiên, nó phản ánh khoảng cách lớn giữa khả năng mở rộng nguồn cung và tốc độ xây dựng hạ tầng AI.
Lemire cho rằng khó đoán trước điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Theo ông, ngành công nghệ cuối cùng phải tìm cách xây dựng hệ thống AI dùng ít bộ nhớ hơn, hoặc phát triển phương pháp sản xuất bộ nhớ nhiều hơn với tốc độ nhanh hơn đáng kể.
Tác động lan rộng ngoài phạm vi PC
Người nâng cấp máy tính là nhóm cảm nhận rõ nhất khi giá DDR4 và DDR5 tăng. Tuy nhiên, ảnh hưởng không dừng lại ở những thanh RAM.
Card đồ họa dùng GDDR, điện thoại dùng LPDDR, máy chơi game và nhiều hệ thống điện tử trên ôtô đều phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bộ nhớ. Khi nhà sản xuất ưu tiên trung tâm dữ liệu, các phân khúc có biên lợi nhuận thấp hơn phải cạnh tranh để giành phần năng lực còn lại.
Hệ quả có thể là giá laptop, smartphone, GPU và máy chơi game tăng. Một số hãng có thể cắt giảm dung lượng bộ nhớ hoặc đưa linh kiện đời cũ trở lại thị trường để giữ giá bán. Tác động thường rõ nhất ở phân khúc phổ thông, nơi chi phí RAM chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá thành.
Chip nhớ SK hynix trên bo mạch thiết bị di động. Cuộc khủng hoảng bộ nhớ đang lan từ máy tính sang smartphone, card đồ họa, máy chơi game và ôtô.
Chip nhớ SK hynix trên bo mạch thiết bị di động. Cuộc khủng hoảng bộ nhớ đang lan từ máy tính sang smartphone, card đồ họa, máy chơi game và ôtô.
Nguồn cung từ các nhà sản xuất Trung Quốc như CXMT cũng chưa đủ giúp thị trường hạ nhiệt. Giá module dùng chip của hãng này nhìn chung vẫn bám theo mặt bằng của Samsung, Micron và SK hynix.
Giá RAM có thể giảm khi nhà máy mới đi vào hoạt động hoặc hệ thống AI trở nên tiết kiệm bộ nhớ hơn. Tuy nhiên, mở rộng sản xuất bán dẫn cần nhiều năm, trong khi nhu cầu hạ tầng AI vẫn tăng nhanh.
Chưa ai biết cuộc khủng hoảng sẽ kéo dài bao lâu. Nhưng khi giá mỗi GB RAM quay về mặt bằng của hơn một thập kỷ trước, thị trường đã phát đi tín hiệu rõ ràng: cơn khát tài nguyên của AI đang khiến toàn ngành công nghệ phải trả giá.
