Lần đầu tiên sau 9 năm, Trung Quốc vượt Mỹ giành lại ngôi siêu máy tính nhanh nhất thế giới: Dùng toàn chip nội địa

Tại hội nghị ISC ở Hamburg (Đức) ngày 22/6, TOP500 đã công bố bảng xếp hạng siêu máy tính mạnh nhất toàn cầu. Vị trí dẫn đầu thuộc về LineShine, đặt tại Trung tâm Điện toán Đám mây Thâm Quyến, đánh dấu lần đầu từ 2017 một siêu máy tính Trung Quốc chiếm ngôi cao nhất, chấm dứt gần 10 năm Mỹ thống trị.

LineShine đạt hiệu suất duy trì 2,2 exaflop (2,2 tỷ tỷ phép tính/giây), nhanh hơn hơn 20% so với El Capitan của Bộ Năng lượng Mỹ tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Livermore (California) – hệ thống giữ ngôi đầu từ tháng 11/2024. Dù Mỹ vẫn chiếm 3 trong 4 vị trí cao nhất, ngôi số một đã thuộc về Trung Quốc.

LineShine – siêu máy tính đưa Trung Quốc trở lại ngôi đầu thế giới

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở tốc độ, mà ở cách Trung Quốc đạt được điều đó. LineShine hoàn toàn không sử dụng GPU – loại chip gia tốc mà NVIDIA và AMD sản xuất, vốn bị Mỹ hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc.

Thay vào đó, hệ thống dùng chip CPU với thiết kế tích hợp sẵn khả năng xử lý đồ họa, kết hợp mạch chuyên dụng cho các phép nhân ma trận và tính toán vector. Toàn bộ gồm gần 14 triệu nhân xử lý trong 90 tủ phần cứng, sử dụng chip do Trung Quốc tự thiết kế trên nền tảng kiến trúc ARM được cấp phép.

Giáo sư Jack Dongarra (Đại học Tennessee) – người điều hành TOP500, đã trực tiếp thăm hệ thống tại Thâm Quyến, nhận xét: “Họ đã vượt qua chúng ta bằng cách phát triển một hệ thống không phụ thuộc vào GPU.”

Một nghịch lý rõ ràng: các lệnh kiểm soát xuất khẩu chip của Mỹ vốn nhằm kìm hãm Trung Quốc, lại vô tình buộc nước này đầu tư vào kiến trúc thay thế và tạo ra hệ thống dẫn đầu thế giới mà không cần đến thứ Mỹ đang ngăn chặn.

El Capitan – siêu máy tính của Mỹ vừa bị LineShine vượt mặt

Đây là kịch bản từng xảy ra với AI hồi năm ngoái, khi DeepSeek tạo ra mô hình ngôn ngữ lớn cạnh tranh với OpenAI và Anthropic chỉ với một phần nhỏ chip chuyên dụng so với các đối thủ Mỹ.

Sự kiện cũng phơi bày lỗ hổng trong chính sách kiểm soát xuất khẩu của Washington. Jimmy Goodrich, chuyên gia cấp cao tại Viện Xung đột và Hợp tác Toàn cầu (Đại học California), nhận định: “Chính phủ Mỹ nên siết chặt kiểm soát xuất khẩu và sản xuất CPU cho thị trường Trung Quốc. Đây là lỗ hổng trong quy định hiện tại.”

ARM Holdings cho biết hãng tuân thủ đầy đủ các luật và quy định kiểm soát xuất khẩu hiện hành tại Trung Quốc.

Về lý do lần này Trung Quốc quyết định công bố kết quả, giáo sư Dongarra cho biết giới chuyên gia từ lâu đã biết Trung Quốc sở hữu hệ thống đủ mạnh để đứng đầu TOP500, nhưng các phòng thí nghiệm thường không nộp dữ liệu kiểm tra.

Lần này khác biệt vì LineShine được xây dựng bằng ngân sách tư nhân, không phải nhà nước, nên nhóm thiết kế cho rằng không bị hạn chế khi tham gia xếp hạng quốc tế. Nhà phân tích Addison Snell (Intersect360 Research) kết luận: “Điều bất ngờ không phải là Trung Quốc có máy đủ sức đứng số một. Điều bất ngờ là họ muốn được công nhận.”